تهیه و تنظیم : سهراب امیری کارشناس حفظ نباتات خراسان رضوی
شته های کلزا
مقدمه:
کلزا یا کانولا دربین دانه های روغنی یک ساله جایگاه بسیار مهمی را به خود اختصاص داده وزراعت آن تکنیکی است. رعایت نکردن مسائل آگروتکنیکی در کنار توصیه های فنی موردنظر، بخصوص مدیریت آفات، بیماریها و علفهای هرزموجودیت آن را تهدید
می نماید و درنهایت غیراقتصادی می شود. از عمده مشکلات زمان داشت کلزا، آفات (بخصوص شته ها) می باشند که خسارت ایجاد می کنند. شته ها با مکیدن شیره ازکلیه قسمت های گیاه موجب ضعف عمومی، پیچیدگی برگها و جوانه ها ، عقب افتادن رشد دیررسی، عدم تلقیح گلها، کوتاه شدن غلافها و ریزی دانه ها و اختلال در امر برداشت محصول شده و همچنین مهمتر از همه فعالیت شته ها باعث انتقال بیماری های ویروسی می شود که در نوع خود می تواند خطرناک ترین آسیب ها را وارد سازد.
در ایران چهارگونه شته به شرح ذیل به مزارع کلزا خسارت وارد می کنند که شته مومی کلم /کلزا گونه غالب و کلیدی زراعت کلزا می باشد. (کیهانیان و همکاران1383)
شته مومی کلم/کلزا Brevicoryne brassicae
شته شلغم Lipaphis erysimi
شته سبز هلو Myzus persicae
شته سیب زمینی Macrosiphum euphorbiae
شته مومی کلم/کلزا (Hom : Aphididae) L . Brevicoryne brassicae
این آفت برای اولین بار در ایران توسط افشار در سال 1317 و فرح بخش 1340 روی محصولات کلم، شلغم، خردل، تربچه وبسیاری از علفهای هرز خانواده چلپائیان گزارش گردید. (بهداد 1375 – دایره المعارف گیاهپزشکی) و درحال حاضر نیز یکی از مهمترین آفاتی است که معمولاًبه صورت کلون و انبوه به برگ،ساقه،گلچه وکپسولهای درحال رشد کلزاحمله نموده وباعث کاهش77-9%دانه وتا11% روغن می گردد. (Kelm el al.1985)
مرفولوژی :
تخم ها سیاه و بیضوی، شته های ماده بی بال به رنگ سبز روشن تا تیره که سرنسبت به بدن تیره تر است و این تیرگی به صورت نواری تا انتهای شکم ادامه دارد. بدن از ماده مومی آردمانندی پوشیده شده است. ماده های بالدار کاملاً سبزرنگ و پوشیده از ماده مومی می باشند. سروسینه آنها خاکستری تیره است که تا روی شکم امتداد دارد. شاخک شش مفصلی و کورنیکول ها قهوه ای هستند. طول بدن حشره بالغ بی بال 3/2میلی متر، طول شاخک 6/1 میلی متر، طول کورنیکول 16/0 میلی متر و طول دم 2/0 میلی متر است.
بیولوژی:
در پاییز شته های بالدار روی خاک اطراف طوقه بوته های چلیپائیان جمع شده و افراد نرد وماده را تشکیل می دهندو شته های ماده به طریق بکر زایی شته های ماده دیگری را به وجود می آورند که با نرهای موجود جفتگیری می نمایند وشته های ماده پس از جفتگیری قادرند 4-3 تخم زیربرگها و دمبرگها و یا در جوانه انتهایی بگذارند که تخم ها درحالت دیاپوز شرایط نامساعد زمستان را می گذرانند و در بهار تفریخ می شوند و شته های موسس را به وجود می آورند که آنها به طریق پارتنوژنز (زنده زایی) تولیدمثل کرده و در مدت کوتاهی جمعیت زیادی را تشکیل می دهند.
شته های ماده در دوره زندگی کوتاه خود (زمستان 30-19روز و بهار-تابستان
25-8روز) تعداد 100-80عدد پوره می زایند و پوره ها نیز پس از گذشت چند روز وتغذیه کافی شروع به زاد و ولد می نمایند. بدین ترتیب درسال 20-15 نسل دارند درنتیجه جمعیت آنها در مدت کوتاهی به شدت افزایش پیدا می کند.
شته مومی کلزا به دلیل پوشش مومی مقاوم، شرایط نامناسب طبیعی 35+ الی 14- درجه سانتی گراد را تحمل می کنند و دربرابر سموم شیمیایی تماسی و بعضی از دشمنان طبیعی مقاوم هستندو آستانه فعالیت آنها میانگین 5+ درجه سانتی گراد است.
بنابراین حتی در زمستان نیز جمعیت شته مومی در زراعت کلزا به نحو باورنکردنی افزایش می یابد (شهیدی وهمکاران 1381)
خسارت:
زمان آلودگی واستقرارشته مومی روی کلزادرخراسان پاییزوهمزمان با چندبرگی شدن کلزا می باشد.این آفت معمولاً به صورت کلنی در زیر برگها و جوانه مرکزی و ازحاشیه مزارع شروع به فعالیت می نماید. شته با خرطوم خود ازشیره برگها، ساقه های جوان، غنچه های گل و غلاف های درحال رشد، تغذیه می نماید و علائم آن به صورت پیچیدگی برگهاوجوانه ها، ضعف عمومی وزردی وپژمردگی برگها،توقف رشدوخشک شدن
جوانه های انتهایی و تشکیل غلاف های کوتاه و کج با دانه های ریز نمایان می گردد.
با تداوم تغذیه و ترشح عسلک در برداشت محصول نیز اختلال ایجاد می شود. اوج فعالیت شته مومی اواخر اسفند تا اردیبهشت ماه است (زمان تشکیل غنچه گل، بازشدن گل وغلاف دهی) دشمنان طبیعی در این مرحله به تنهایی قادر به کنترل کلنی های شته نمی باشند و موجب طغیان آفت می شود.
کنترل:
مزارع کلزا درطول زمان داشت بایستی به طور منظم و هفتگی بازدید شود و برای کنترل آفت از روش مدیریت تلفیقی IPM استفاده نمود.
1-استفاده از ارقام متحمل و مقاوم : برخی از ارقام که دارای پرزهای (Pubis) زیادی هستند مثل طلایه ، لیکورد و اوکاپی متحمل و رقم PF مقاوم هستند (شهیدی و همکاران 1381) و (کاربر وهمکاران1386)
2-روشهای زراعی: حذف علفهای هرز خانواده چلیپائیان که میزبان شته مومی
می باشند درکاهش جمعیت و کنترل آفت بسیار موثر است.
3-کانون کوبی: باتوجه به اینکه آلودگی ازحاشیه مزرعه شروع می شود، درصورت مشاهده کلنی های شته با سمپاش های پشتی کانون کوبی گردد. این عمل ازگسترش آفت به داخل مزرعه جلوگیری می نماید.
4-درصورتی که جمعیت دشمنان طبیعی مناسب باشد،باکانون کوبی یاسمپاشی نواری یاحاشیه مزارع باسموم کم دوام وکم خطرامکان جابجایی به حشرات مفیدداده شود.
5-ازآنجایی که زمان آلودگی ومبارزه شیمیایی مصادف بافعالیت حشرات گرده افشان بخصوص زنبورعسل است، بایستی عملیات مبارزه شیمیایی قبل ازبازشدن گلهاو
حتی الامکان قبل ازطلوع و بعد از غروب آفتاب با سموم کم دوام و کم خطر انجام بگیرد.
6-باتوجه به مرفولوژی گیاه کلزا و افزایش جمعیت شته مومی، زمان وانتخاب تکنیک سمپاشی اهمیت فراوان دارد. لذا درصورت مشاهده کانون های اولیه در حاشیه مزارع با استفاده از سمپاش های اتومایزر 12 یا 100 لیتری لانس دار کانون کوبی گردد و درصورتی که مزرعه دارای کانوپی متراکم و درمرحله تشکیل غلاف باشد با سمپاش توربولاینر نسبت به مبارزه با آفت اقدام گردد.
7-براساس بررسی های به عمل آمده توسط کارشناسان و محققین موسسه تحقیقات گیاهپزشکی سموم ذیل با دزهای توصیه شده بیشترین کارایی و تاثیر روی شته مومی کلزا دارند. (کیهانیان و همکاران 1385) و(شهیدی وهمکاران 1381)
کنفیدور 1 لیتردر هکتار – متاسیستوکس 5/1 لیتر درهکتار – اکاتین 2 لیتر درهکتار- پریمور 1کیلوگرم در هکتار
*مدیریت آگاهانه آفات تحت نظر متخصصان بسیار مؤثر و با موفقیت قرین است. لذا قبل از هر اقدامی با کارشناسان حفظ نباتات و کلینیک های گیاهپزشکی مشورت نمایید.
منابع:
-امینی وهمکاران 1386 دستورکار مدیریت تلفیقی آفات، بیماریها و علفهای هرز درزراعت کلزا
ناشر: سازمان حفظ نباتات
-امینی وهمکاران1379تحلیلی برعملیات مبارزه باعوامل خسارت زادرزراعت کلزاوسایردانه های روغنی ناشر: سازمان حفظ نباتات
-بهداد 1375 دایره المعارف گیاهپزشکی ناشر: نشریادبود اصفهان
-شهیدی وهمکاران 1381 شته های کلزا ناشر: معاونت ترویج ونظام بهره برداری
-کیهانیان وهمکاران1385بررسی کارایی حشره کش های مختلف درکنترل شته مومی کلزادرزراعت کلزا ناشر: کنگره گیاهپزشکی
-دستورالعمل های فنی سازمان حفظ نباتات
>>بایگانی مطاب