آشنايي با روشهای عملی جهت کنترل بیولوژیکی آفات گلخانه ای
ترجمه: شهين مشيري
كارشناس ارشد گياهپزشكي
کنترل بیولوژیکی بر زندگی موجودات زنده ای تکیه می کند که از طرق مختلف بر حشرات ، محصولات و شرایط محیطی تأثیر متقابل دارند. مدیریت آفات نیازمند داشتن دانش و مهارتهای مختلف و نیز صبر و تحمل فراوان می باشد، تا بجای بکاربردن روش کنترل شیمیایی از روش کنترل بیولوژیکی استفاده گردد. در این راستا داشتن درکی درست از ارتباط بین آفات ، دشمنان طبیعی آنها و شرایط محیطی کاملاً اساسی می باشد.
موفقیت آمیز بودن کنترل بیولوژیکی در گلخانه تنها به دشمنان طبیعی بستگی ندارد بلکه مؤثر بودن آن زمانی اتفاق می افتد که قسمتی از برنامه مبارزه تلفیقی باشد.
مبارزه تلفیقی شامل بکارگیری کلیه روشهای قابل قبول جهت کنترل آفات ميباشد و کاهش مصرف حشره کشها یکی از اهداف مبارزه تلفیقی است ، البته در صورتی هم که سمپاشی ضروری تشخیص داده شود باید از سمومی که کمترین خطر را برای دشمنان طبیعی دارند استفاده گردد. این بدین معنی است که عملیات زراعی زیادی جهت پیشگیری از ظهور آفات در گلخانه و یا به تأخیر انداختن زمان ظهور آنها باید بکار گرفته شود.
تشخیص ظهور زود هنگام آفات و نیز بررسی جمعیت آنها و دشمنان طبیعی ، ردیابی منظم آفات اقدامی ضروری می باشد و از این طریق می توان به ضرورت جایگزینی روشهای غیرشیمیایی در مدیریت آفات پی برد.
رعایت بهداشت زراعی مهمترین عملیات زراعی جهت پیشگیری از مشکلات ناشی از آفات می باشد.بايد توجه داشت كه همواره گلخانه های تمیز کمترین مشکل مربوط به آفات را دارند. از اقدامات لازم جهت پاکیزگی گلخانه ها می توان به موارد ذیل اشاره نمود :
خارج نمودن برگهای خشک شده ، گلدانهای شکسته و آشغالها و جمع کردن آنها در محلی دور از گلخانه ، خشک نگهداشتن سطح زمین زیر بوته ها در حد ممکن ، خارج کردن پلاستیکها ، تخته ها و خرده های داخل گلخانه که ممکن است پناهگاه حلزونها و حشرات باشند ، حذف آب راکد و جلبکهای رشد یافتة روی آنها و پشه ها ومگسهای ناقل قارچها که در آن وضعیت بوجود آمده اند ، حذف علفهای هرز سطح پشته ها و گلدانها که پناهگاهی برای شته ها ، تریپس ها ،کنه ها ، مگسهای سفید و سایر آفاتی که روی علفهای هرز خارج از گلخانه در حال رشد می باشند، ضروری است زیرا این آفات می توانند از درها و پنجره های مختلف وارد گلخانه شوند . حذف علفهای هرز اطراف گلخانه نيز ضروری می باشد.
رعایت بهداشت در داخل گلخانه مهمترین راه پیشگیری ازورود آفات به داخل می باشد در زمانی که ورود حشرات از خارج گلخانه به داخل زیاد است به استفاده از پرده در محل دریچه ها و درها تأکید می شود.
قبل از نصب پرده ها باید محل ورود حشرات به دقت شناسایی شوند به طوری که از نصب غیر ضروری پرده خودداری گردد زیرا افزایش تعداد زیاد پرده باعث کاهش جریان هوا خواهد شد.
ریز بودن منافذ پرده نیز از حرکت هوا می کاهد. وجود پرده ها ممکن است بر نیروی کشش هواکش ها تأثیر گذارد . برای حل مشکل جریان هوا سطح منافذ ورودی باید افزایش یابد. پرده ها باید به طور منظم جهت عبور هوا تمیز گردند. دو جداره نمودن درهای ورودی، حاوی فشار منفی ، جهت پیشگیری از ورود آفات باعث کاهش جمعیت آفات روی قلمه ها و گیاهان حساس به ویروس خواهد شد.
بسیار حائز اهمیت است که با استفاده از گیاهان سالم فعالیت آغاز شود و گیاهان همواره از گیاهان آلوده دور نگهداشته شوند. آفات به راحتی می توانند از یک گیاه آلوده به گیاه سالم حرکت کنند. از انتقال و کشت گیاه جدید در گلخانه ای که هنوز گیاهان قبلی وجود دارند باید اجتناب کرد . آویزان کردن سبدهای حاوی آفات باعث افتادن آفات روی گیاهان خواهدشد. بازرسی دقیق گیاهان جدید در ارتباط با وجود آفات قبل از انتقال آنها به محل رشد ، از آلودگی کامل پیشگیری خواهد کرد. اگرحتی تعداد بسیار اندکی از گیاهان انتقال یافته آلوده باشند نیز سالم سازی و موارد قرنطینه ای در محصولات انتقال یافته آلوده باید رعایت شود و نمونه های آلوده از گلخانه خارج شده و یا نابود شوند. درآغاز کار باید خاک را با استفاده از بخار استریل کرده و از گلدانهای تازه استفاده کرد . همواره باید از ماده غذایی یک بار مصرف یا پاستوریزه شده استفاده نمود. اگر آفات از قبل در گلخانه حضور داشته باشند ضرورت دارد گیاهان آلوده از محل خارج شوند. پس از برداشت نیز بقایای گیاهی از گلخانه باید خارج گردند. آفاتی که به گیاهان جدید حمله می کنند، ممکن است از شاخ و برگ محصولات قدیمی آلوده انتقال یافته باشند. برای کاهش میزان گسترش آفت از طریق لباس کارگران و یا وسائل، تدابیر خاصی باید در نظر گرفت . حرکت از اراضی آلوده باید انحصاری باشد. پوشیدن لباسهای آبی و زرد در گلخانه باید ممنوع شود زیرا باعث جذب مگس سفید و تریپس ها می شوند.
اجرای عملیات مدیریت گیاهان باعث افزایش سلامت گیاهان و کاهش مشکلات آفات خواهد شد. بسیاری از آفات روی گیاهانی که تحت استرس قرار دارند یا بسیار پرآب و متراکم کشت شده اند گسترش می یابند.
خاک باید دارای رطوبت مناسب و حد لازم کود ( نه بیشتر و نه کمتر ) باشد. انتخاب نوع گیاه باعث موفقیت و یا شکست کنترل بیولوژیکی در یک گیاه مخصوص خواهد شد . بعضی از آفات روی بعضی از گیاهان رشد بهتری دارند . باید گیاهانی انتخاب شوند که کمترین حساسیت را به آفات دارند در صورت امکان ارقام حساس حذف شوند و یا جهت کاهش آلودگی، کاملاً جدا نگهداشته شوند.
ردیابی جمعیت آفات و دشمنان طبیعی به طور منظم یکی از فاکتورهای اصلی برنامه کنترل بیولوژیکی است .یک برنامه ردیابی خوب به تشخیص سریع آفات ، زمان درست رهاسازی دشمنان طبیعی که بیشترین تأثیر را داشته باشند کمک خواهد کرد. پی بردن به میزان خسارت آفات زمانی که جمعیت آنها در حد کم می باشد نيز در موفقیت کنترل بیولوژیکی مؤثر است.
وقتی که شما از میزان اهمیت و عظمت مسائل مربوط به آفات اطلاع داشته باشید تشخيص آنها آسانتر خواهد بود. داشتن نیروی انسانی آگاه و تحصیل کرده همچون مشاورین و پرسنل آموزش دیده برای ردیابی بسیار اهمیت دارد. ردیابی هفتگی در گلخانه ضرورت دارد. ردیابی از طریق قرار دادن تخته های چوبی بالای محصولات در گلخانه انجام می شود تا آفات موجود در سطح برگها و قسمتهای دیگر گیاه شمارش شوند. گزارش مربوط به تعداد آفات زمانی قابل اطمینان خواهد بود که براساس درجه حرارت ، مدت روز ، زمان و تعداد آفات که به دام افتاده اند و نیز موقعیت گیاهان آلوده و تله ها تنظیم شود. استفاده از یک نقشه روزانه در گلخانه جهت تعیین موقعیت و تراکم آفات ضروری می باشد.برای دستیابی به کنترل مؤثر ، افزایش تعداد عوامل بيولوژيكي کاملاً ضروری می باشد . البته اگر تعداد آفات گلخانه ای کم باشد به طور طبیعی کنترلهایی روی آنها اعمال خواهد شد.
متغیرهای زیادی در ارتباط با دشمنان طبیعی مؤثر هستند لذا پایین نگهداشتن جمعیت آفت از سطح زیان اقتصادی ضرورت دارد.
متغیرهایی که در ارتباط با دشمنان طبیعی مؤثرند عبارت از واریته محصول ، مرحله رشد گیاه ، اندازه جمعیت آفت ، شرایط محیطی ، روشهای رهاسازی ، کیفیت دشمنان طبیعی رهاسازی شده ، وجود حشرات دیگر می باشند. تعیین میزان سرعت رهاسازی اغلب فقط از طریق تجربه تعیین می شود. با توجه به اینکه تولید کنندگان زیادی حاضر به تولید دشمنان طبیعی هستند لذا سفارش و دریافت محموله های مربوط به شکارگرها و پارازیت ها به برنامه های از پیش تعیین شده نیاز دارند و ضرورت دارد تولیدکنندگان دشمنان طبیعی کاملاً شناسایی شده و با آنها تماس حاصل شود .
اگر دشمنان طبیعی از خارج کشور قرار است وارد شوند ضرورت دارد جهت دریافت مجوز ورود و انجام بازرسی های لازم جهت سلامتی از نظر انسان و دام صورت پذیرد و قوانین موجود در کشورهایی که تجارت بكار گيري دشمنان طبیعی را دارند رعایت گردند. در صورت نیاز به اطلاعات مربوط به این قوانین با ادارات کشاورزی می توان تماس حاصل نمود. باید از سرویسی استفاده کرد که مطمئن باشید محمولۀ شما را به محل اصلی با درجه حرارت مناسب تحویل خواهد داد و محموله در محل دیگر با درجه حرارت بالاتر تحویل نشود و پس از رسیدن به محل، تحت مراقبت لازم قرار گیرد.
محموله زمانی که به محل اصلی رسید احتمالاً برای آزادسازی آماده است و در صورت آماده نبودن باید شرایط انباری به گونه ای مهیا باشد که به محموله تا زمان آزادسازی آسیبی وارد نشود.محموله را پس از دریافت بررسی نمایید تا مطمئن شوید که همان گونه وهمان تعدادی را که سفارش داده اید ارسال نموده اند و دشمنان طبیعی ارسال شده زنده هستند و محموله خطرناک نیست در صورت مشاهده هرگونه مشکل با تولید کننده باید تماس حاصل نمایید.
گرچه روش آزادسازی صحیح و مستقر کردن دشمنان طبیعی باید براساس دستور تولید کننده انجام شود اما به طور کلی آزادسازی باید در مواقع سرد روز بین صبح زود یا غروب انجام پذیرد. رهاسازی دشمنان طبیعی هیچ گاه در ساعات گرم روز انجام نشود.درصورت وجود خطر از طرف دشمنان طبیعی و یا جمعیت آفت ضرورت دارد رهاسازی مورد ارزیابی قرار گیرد. از مصرف آفت کشهایی که دارای طیف وسیع و ماندگاری زیاد هستند مانند قارچکش های سولفور دارد ( که برای کنه های شکاری سمی هستند ) نباید از یک ماه قبل از رهاسازی عوامل بيولوژيكي استفاده کرد .
به طور کلي باقیمانده سموم شیمیایی در گیاهان یا ساختمان گلخانه نباید وجود داشته باشد. در ارتباط با قلمه هایی که وارد گلخانه می شوند لازم است زمان مصرف حشره کش های استفاده شده و نیز باقیمانده سموم در آنها تعیین گردد ، زیرا برای دشمنان طبیعی می تواند سمی باشد
>>بایگانی مطاب